بررسی شیوع دمودکس و گال در ایران؛ چه افرادی بیشتر در معرض این انگل‌های پوستی هستند؟

توجه: این یک مقاله علمی در مورد گال است، چنانچه نیازمند اطلاعات عمومی در مورد بیماری گال هستید، مطالعه مقاله ” گال چیست؟ ” پیشنهاد میشود.

انگل‌ها و مایت‌های پوستی می‌توانند یکی از دلایل خارش، قرمزی، التهاب و برخی مشکلات مزمن پوست باشند. در میان آنها دو گروه دمودکس و Sarcoptes scabiei یا همان عامل گال اهمیت زیادی دارند.

دمودکس معمولاً در فولیکول‌های مو و غدد چربی پوست انسان زندگی می‌کند و حضور تعداد محدودی از آن لزوماً به معنی بیماری نیست. اما در شرایط خاص، افزایش تعداد این مایت‌ها می‌تواند با مشکلات پوستی همراه شود.

در مقابل، Sarcoptes scabiei عامل بیماری گال است؛ یک بیماری مسری که عمدتاً از طریق تماس نزدیک پوستی منتقل می‌شود.

یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۲ در مجله Iranian Journal of Parasitology، اطلاعات بیماران ارجاع‌شده به آزمایشگاه انگل‌شناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران را طی حدود ۱۲ سال بررسی کرده است. هدف این پژوهش بررسی موارد دمودیکوز و گال و ارتباط آنها با عواملی مانند سن، جنسیت و فصل بوده است.

دمودکس چیست؟

دمودکس گروهی از مایت‌های بسیار کوچک است که می‌تواند روی پوست انسان زندگی کند.

دو گونه مهمی که در انسان مشاهده می‌شوند شامل Demodex folliculorum و Demodex brevis هستند.

Demodex folliculorum بیشتر در فولیکول‌های مو زندگی می‌کند، در حالی که Demodex brevis معمولاً در غدد چربی پوست یافت می‌شود.

وجود دمودکس روی پوست همیشه به معنی وجود بیماری نیست. این مایت در بسیاری از افراد بدون ایجاد علائم خاص حضور دارد.

اما زمانی که شرایط پوست برای افزایش تعداد آن مناسب شود، ممکن است تراکم مایت‌ها افزایش پیدا کند و حالتی به نام دمودیکوز یا Demodicosis ایجاد شود.

دمودکس با چه مشکلات پوستی ارتباط دارد؟

بر اساس مطالب مطرح‌شده در مقاله، فعالیت بیش از حد دمودکس با مجموعه‌ای از مشکلات پوستی ارتباط داده شده است.

از جمله این مشکلات می‌توان به برخی انواع روزاسه، التهاب فولیکول مو، ضایعات التهابی، تغییرات رنگ پوست و التهاب پلک اشاره کرد.

البته مشاهده چنین علائمی به معنی وجود قطعی دمودکس نیست و تشخیص آن نیازمند بررسی مناسب است.

گاهی نیز علائم پوستی ناشی از دمودکس می‌توانند شبیه بیماری‌های پوستی دیگر باشند و همین مسئله تشخیص را دشوارتر می‌کند.

گال چیست؟

گال یک بیماری انگلی پوست است که توسط Sarcoptes scabiei var. hominis ایجاد می‌شود.

این مایت برای ادامه زندگی به میزبان انسانی وابسته است و معمولاً از طریق تماس پوستی نزدیک منتقل می‌شود.

تماس طولانی پوست با پوست یکی از مسیرهای مهم انتقال است و به همین دلیل گال می‌تواند در محیط‌هایی که افراد تماس نزدیک و مکرری با یکدیگر دارند راحت‌تر گسترش پیدا کند.

مراکز نگهداری، خوابگاه‌ها، زندان‌ها، مهدکودک‌ها و برخی محیط‌های شلوغ از جمله مکان‌هایی هستند که امکان بروز همه‌گیری گال در آنها بیشتر است.

چرا گال باعث خارش شدید می‌شود؟

خارش یکی از شناخته‌شده‌ترین علائم گال است.

بخشی از خارش ناشی از واکنش حساسیتی بدن نسبت به آنتی‌ژن‌ها و ترکیبات مایت است.

در بسیاری از بیماران خارش شب‌ها شدیدتر می‌شود و این مسئله می‌تواند خواب فرد را مختل کند و روی کیفیت زندگی تأثیر بگذارد.

بنابراین شدت ناراحتی ناشی از گال فقط به حضور فیزیکی مایت در پوست مربوط نمی‌شود و سیستم ایمنی بدن نیز نقش مهمی در ایجاد علائم دارد.

مطالعه دانشگاه علوم پزشکی تهران چگونه انجام شد؟

پژوهشگران اطلاعات بیماران ارجاع‌شده به آزمایشگاه هلمنتولوژی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران را بررسی کردند.

اطلاعات مربوط به بازه زمانی مارس ۲۰۰۹ تا دسامبر ۲۰۲۰ بود.

در مجموع ۴۹۴ بیمار مشکوک به دمودیکوز یا گال مورد بررسی قرار گرفتند.

این بیماران به دلیل علائمی مانند خارش، قرمزی و التهاب آلرژیک پوست برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه ارجاع داده شده بودند.

از میان این افراد، ۲۸۰ نفر زن و ۲۱۴ نفر مرد بودند.

چگونه دمودکس و گال تشخیص داده شدند؟

یکی از روش‌های اصلی استفاده‌شده در این مطالعه، خراش پوستی یا Skin Scraping بود.

در این روش از ناحیه مشکوک پوست نمونه گرفته شده و سپس نمونه زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

برای کودکان کم‌سن و افرادی که پوست حساسی داشتند، از آزمایش نوار چسب نیز استفاده شده بود که روش کم‌تهاجمی‌تری محسوب می‌شود.

در نمونه‌های دارای ضایعه پوستی نیز از تیغه مخصوص برای جمع‌آوری نمونه استفاده می‌شد.

سپس نمونه‌ها برای مشاهده بهتر آماده شده و شناسایی مستقیم انگل زیر میکروسکوپ انجام می‌گرفت.

تصاویر منتشرشده در صفحه سوم مطالعه نیز نمونه‌های میکروسکوپی Sarcoptes scabiei و مایت‌های Demodex را نشان می‌دهند.

از ۴۹۴ بیمار چند نفر واقعاً به انگل پوستی مبتلا بودند؟

از مجموع ۴۹۴ بیمار مشکوک، در ۱۱۹ نفر حداقل یکی از انگل‌های خارجی مورد بررسی شناسایی شد.

به عبارت دیگر، حدود ۲۴.۰۸ درصد از بیماران نتیجه مثبت داشتند.

از میان کل افراد بررسی‌شده:

۹۹ نفر به دمودیکوز مبتلا بودند که معادل ۲۰.۰۴ درصد کل بیماران بود.

۲۰ نفر نیز گال داشتند که معادل ۴.۰۴ درصد کل افراد مورد بررسی بود.

بنابراین در این گروه خاص از بیماران ارجاع‌شده، دمودیکوز بسیار بیشتر از گال تشخیص داده شد.

البته این اعداد مربوط به بیماران مشکوکی هستند که برای بررسی به یک آزمایشگاه تخصصی ارجاع شده بودند و نباید آنها را به عنوان میزان شیوع دمودکس یا گال در کل جمعیت ایران در نظر گرفت.

دمودکس در چه سنی بیشتر مشاهده شد؟

یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه، ارتباط میان سن و میزان آلودگی بود.

بیشترین میزان دمودیکوز در گروه سنی ۴۶ تا ۶۰ سال مشاهده شد.

از ۱۰۷ فرد این گروه سنی، ۳۲ نفر به دمودیکوز مبتلا بودند؛ یعنی حدود ۲۹.۹ درصد.

در افراد بالای ۶۰ سال نیز میزان دمودیکوز نسبتاً بالا بود و حدود ۲۶.۵۶ درصد گزارش شد.

در مقابل، در کودکان زیر پنج سال تنها یک مورد دمودیکوز میان ۲۳ کودک مورد بررسی مشاهده شد.

به طور کلی نتایج مطالعه نشان داد افزایش سن با تغییر میزان آلودگی به این انگل‌های پوستی ارتباط دارد.

چرا دمودکس در افراد مسن‌تر بیشتر است؟

مطالعه حاضر علت قطعی این ارتباط را مشخص نمی‌کند، اما نتایج آن با تعدادی از مطالعات قبلی در کشورهای دیگر هم‌جهت بوده است.

در تحقیقات مختلف نیز افزایش شیوع دمودکس در سنین بالاتر گزارش شده است.

تغییر شرایط پوست، فعالیت غدد چربی، وضعیت سیستم ایمنی و تغییرات مرتبط با افزایش سن می‌توانند از موضوعاتی باشند که در تحقیقات مربوط به دمودکس مورد توجه قرار می‌گیرند.

در مطالعه تهران، گروه ۴۶ تا ۶۰ سال بالاترین میزان دمودیکوز را داشت.

گال در چه گروه سنی بیشتر مشاهده شد؟

الگوی گال کاملاً متفاوت بود.

بیشترین میزان آلودگی به گال در کودکان زیر پنج سال مشاهده شد.

از ۲۳ کودک زیر پنج سال بررسی‌شده، پنج نفر مبتلا به گال بودند؛ یعنی حدود ۲۱.۷۳ درصد.

این میزان به شکل قابل توجهی بیشتر از بیشتر گروه‌های سنی دیگر بود.

برای مثال، در گروه ۴۶ تا ۶۰ سال هیچ مورد گال در میان افراد بررسی‌شده گزارش نشد.

این نتایج با برخی مطالعات دیگر نیز همخوانی دارد که نشان داده‌اند گال می‌تواند در کودکان و سنین پایین‌تر شیوع بیشتری داشته باشد.

سن مهم‌تر است یا جنسیت؟

در این مطالعه ارتباط آماری قابل توجهی میان سن و میزان آلودگی مشاهده شد.

اما درباره جنسیت وضعیت متفاوت بود.

از ۲۱۴ مرد مورد بررسی، ۱۲ نفر گال داشتند و از ۲۸۰ زن، هشت نفر مبتلا به گال بودند.

میزان دمودیکوز نیز در زنان کمی بیشتر بود.

در مردان حدود ۱۹.۶۲ درصد و در زنان حدود ۲۰.۳ درصد دمودیکوز مشاهده شد.

با وجود این تفاوت‌ها، ارتباط آماری معنی‌داری میان جنسیت و میزان آلودگی مشاهده نشد.

بنابراین براساس این تحقیق نمی‌توان صرفاً زن یا مرد بودن را عامل تعیین‌کننده‌ای برای ابتلا به دمودیکوز یا گال دانست.

آیا گال در مردان شایع‌تر بود؟

از نظر عددی، میزان گال در مردان بیشتر از زنان بود.

حدود ۵.۶ درصد مردان مورد بررسی مبتلا به گال بودند، در حالی که این میزان در زنان حدود ۲.۸۵ درصد بود.

اما تفاوت کلی مربوط به جنسیت از نظر آماری معنی‌دار نبود.

این نکته مهم است، زیرا وجود اختلاف عددی به تنهایی ثابت نمی‌کند که جنسیت علت افزایش یا کاهش خطر بیماری بوده است.

عوامل دیگری مانند سبک زندگی، تماس نزدیک با دیگران، محیط زندگی و شرایط بهداشتی نیز می‌توانند بر انتقال گال تأثیر داشته باشند.

آیا فصل روی دمودکس تأثیر دارد؟

در بررسی فصلی، تقریباً یک‌سوم موارد مثبت دمودیکوز در فصل پاییز تشخیص داده شده بودند.

در مجموع ۳۰ مورد از ۹۹ بیمار مبتلا به دمودیکوز در پاییز شناسایی شدند.

در مقاله به مطالعاتی از کشورهای دیگر نیز اشاره شده که میزان بیشتری از دمودکس را در فصل‌های سرد گزارش کرده‌اند.

برخی تحقیقات آزمایشگاهی نیز نشان داده‌اند که Demodex می‌تواند در دمای پایین‌تر برای مدت بیشتری زنده بماند.

با این حال، در مطالعه تهران ارتباط آماری معنی‌داری میان فصل و میزان آلودگی مشاهده نشد.

بنابراین نمی‌توان تنها براساس این تحقیق پاییز را عامل قطعی افزایش دمودیکوز دانست.

گال در چه فصلی بیشتر مشاهده شد؟

موارد گال در این مطالعه در زمستان و بهار بیشتر بودند.

با این حال، همانند دمودکس، تفاوت فصلی از نظر آماری معنی‌دار نبود.

مقالات مختلف در کشورهای دیگر نیز نتایج یکسانی درباره فصل گال ارائه نکرده‌اند.

در برخی مناطق میزان گال در ماه‌های سرد بیشتر گزارش شده و در بعضی مناطق الگوی متفاوتی مشاهده شده است.

به نظر می‌رسد شرایط محیطی، دما، میزان تماس افراد با یکدیگر، تراکم جمعیت و سبک زندگی می‌توانند همگی در الگوی انتقال گال نقش داشته باشند.

گال در کدام مناطق ایران بیشتر گزارش شده است؟

در بخش مرور مطالعات قبلی، مقاله به نتایج تحقیقات دیگری از ایران اشاره می‌کند.

براساس مطالعات مورد اشاره نویسندگان، گال در مناطق مرطوب ایران بیشتر گزارش شده و استان‌هایی مانند هرمزگان، گلستان، مازندران و گیلان از مناطق دارای موارد بیشتر معرفی شده‌اند.

در برخی مطالعات انجام‌شده در زندان‌های ایران نیز موارد گال گزارش شده است.

برای مثال، تحقیقات پیشین در زندان‌هایی در همدان، کرج، کرمان و بندرعباس میزان‌های متفاوتی از آلودگی را گزارش کرده‌اند.

تفاوت زیاد میان نتایج این مطالعات نشان می‌دهد شرایط جمعیتی و محیط مورد بررسی اهمیت زیادی دارد.

چرا محیط‌های شلوغ برای انتقال گال مهم هستند؟

گال عمدتاً از طریق تماس نزدیک منتقل می‌شود.

به همین دلیل زندگی در محیط‌هایی با تراکم جمعیت بالا می‌تواند احتمال انتقال را افزایش دهد.

اگر تعداد زیادی از افراد در فضای محدود زندگی کنند، تماس‌های نزدیک بیشتر شده و کنترل بیماری نیز دشوارتر می‌شود.

بهداشت نامناسب در کنار ازدحام جمعیت می‌تواند شرایط انتقال برخی انگل‌های خارجی را آسان‌تر کند.

به همین دلیل کنترل گال فقط به درمان فرد مبتلا محدود نمی‌شود و شرایط محیطی و نحوه تماس افراد نیز اهمیت دارد.

وضعیت دمودکس و گال در سال‌های مختلف چگونه بود؟

این مطالعه اطلاعات بیماران را از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۰ بررسی کرده است.

بیشترین تعداد موارد دمودیکوز در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ مشاهده شد و در هر یک از این سال‌ها ۲۲ بیمار مبتلا تشخیص داده شدند.

بیشترین موارد گال نیز در سال ۲۰۱۶ گزارش شد که پنج بیمار نتیجه مثبت داشتند.

نمودار منتشرشده در صفحه چهارم مقاله تغییر تعداد موارد دمودیکوز و گال طی سال‌های مختلف را نشان می‌دهد.

یکی از نکات قابل توجه این نمودار کاهش شدید موارد در انتهای دوره مطالعه است.

چه اتفاقی در دوران کرونا افتاد؟

در سال ۲۰۲۰ هیچ مورد مثبت دمودیکوز در میان بیماران مورد بررسی این آزمایشگاه ثبت نشد.

موارد گال نیز کاهش قابل توجهی پیدا کردند.

نویسندگان مقاله یکی از توضیحات احتمالی را تغییر رفتارهای اجتماعی در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ مطرح کرده‌اند.

رعایت فاصله اجتماعی، افزایش توجه به بهداشت و کاهش برخی تماس‌های نزدیک می‌توانسته‌اند انتقال انگل‌های پوستی را کاهش دهند.

اما مقاله توضیح دیگری را نیز مطرح می‌کند.

در دوران کرونا بسیاری از مراکز درمانی تمرکز خود را روی بیماران مبتلا به کووید قرار دادند و مراجعه برای بیماری‌های غیراضطراری کاهش یافت.

بنابراین بخشی از کاهش مشاهده‌شده ممکن است ناشی از کاهش مراجعه و تشخیص بیماران باشد، نه الزاماً کاهش واقعی تعداد مبتلایان در جامعه.

این نکته برای تفسیر نتایج بسیار مهم است.

آیا فاصله اجتماعی می‌تواند انتقال گال را کاهش دهد؟

از آنجا که تماس نزدیک یکی از مسیرهای اصلی انتقال گال است، از نظر منطقی کاهش تماس‌های نزدیک می‌تواند انتقال آن را محدود کند.

نویسندگان مطالعه نیز مطرح کرده‌اند که فاصله اجتماعی و افزایش استانداردهای بهداشتی در دوران کرونا ممکن است یکی از دلایل کاهش موارد مشاهده‌شده باشد.

با این حال، مطالعه طراحی نشده بود تا اثبات کند محدودیت‌های کرونایی مستقیماً باعث کاهش گال شده‌اند.

به همین دلیل این ارتباط باید به عنوان یک احتمال و مشاهده اپیدمیولوژیک در نظر گرفته شود.

آیا هر خارش پوستی به معنی گال یا دمودکس است؟

خیر.

یکی از نکات مهم همین مطالعه این است که تمام ۴۹۴ فرد مورد بررسی به دلیل مشکوک بودن به مشکلات انگلی پوستی به آزمایشگاه ارجاع شده بودند، اما تنها ۱۱۹ نفر حداقل یکی از دو انگل مورد بررسی را داشتند.

یعنی بخش قابل توجهی از بیماران دارای علائم پوستی، نتیجه آزمایش منفی داشتند.

خارش، قرمزی و التهاب پوست می‌توانند دلایل بسیار متنوعی داشته باشند.

بیماری‌های آلرژیک، التهاب پوست، عفونت‌ها و سایر مشکلات پوستی نیز ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند.

به همین دلیل تشخیص دقیق علت ضایعات پوستی اهمیت دارد.

چرا آزمایش میکروسکوپی اهمیت دارد؟

از آنجا که علائم بیماری‌های مختلف پوستی می‌توانند شبیه یکدیگر باشند، مشاهده مستقیم مایت می‌تواند به تأیید تشخیص کمک کند.

در این تحقیق نمونه‌برداری از پوست و بررسی میکروسکوپی برای شناسایی Sarcoptes scabiei و Demodex مورد استفاده قرار گرفت.

این روش به پژوهشگران اجازه داد موارد مثبت را براساس مشاهده مستقیم انگل ثبت کنند.

به‌خصوص در بیمارانی که خارش یا التهاب طولانی‌مدت و بدون علت مشخص دارند، بررسی دقیق علت می‌تواند از درمان‌های غیرضروری یا تشخیص اشتباه جلوگیری کند.

مهم‌ترین نتیجه این تحقیق چیست؟

این تحقیق نشان داد در میان بیماران مشکوک ارجاع‌شده به آزمایشگاه تخصصی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دمودیکوز بسیار بیشتر از گال مشاهده شده است.

از ۴۹۴ بیمار، حدود ۲۰ درصد مبتلا به دمودیکوز و حدود ۴ درصد مبتلا به گال بودند.

سن نیز یکی از مهم‌ترین عوامل مرتبط با تفاوت میزان آلودگی بود.

دمودیکوز بیشتر در سنین میانسالی و بالاتر مشاهده شد، در حالی که بیشترین میزان گال در کودکان زیر پنج سال دیده شد.

در مقابل، جنسیت و فصل در این مطالعه ارتباط آماری معنی‌داری با میزان کلی آلودگی نشان ندادند.

جمع‌بندی

دمودکس و گال دو مشکل انگلی متفاوت پوست هستند که می‌توانند با خارش، التهاب و ضایعات پوستی همراه شوند.

مطالعه انجام‌شده روی ۴۹۴ بیمار مشکوک ارجاع‌شده به آزمایشگاه دانشگاه علوم پزشکی تهران طی سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۰ نشان داد ۱۱۹ نفر حداقل به یکی از این انگل‌ها آلوده بودند.

دمودیکوز با ۹۹ مورد، معادل ۲۰.۰۴ درصد بیماران، شایع‌تر بود و ۲۰ مورد گال نیز شناسایی شد.

بیشترین میزان دمودیکوز در گروه سنی ۴۶ تا ۶۰ سال مشاهده شد، در حالی که کودکان زیر پنج سال بالاترین میزان گال را داشتند.

تفاوت میان زنان و مردان از نظر آماری معنی‌دار نبود و با وجود مشاهده الگوهای فصلی، ارتباط معنی‌داری میان فصل و میزان آلودگی نیز ثبت نشد.

در سال ۲۰۲۰ کاهش قابل توجهی در موارد ثبت‌شده مشاهده شد که نویسندگان آن را احتمالاً مرتبط با فاصله اجتماعی، افزایش توجه به بهداشت و همچنین کاهش مراجعه بیماران در دوران کرونا دانسته‌اند.

نتایج این تحقیق نشان می‌دهد در بررسی خارش‌ها و التهاب‌های پوستی با علت نامشخص، توجه به انگل‌های پوستی مانند دمودکس و Sarcoptes scabiei می‌تواند اهمیت داشته باشد؛ به‌خصوص زمانی که سن، شرایط زندگی و نوع تماس‌های فرد احتمال چنین آلودگی‌هایی را افزایش می‌دهند.